دومین همایش ملی انجمن زبان‌شناسی ایران، سه‌شنبه و چهارشنبه ۲۴ و ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ در بنیاد ایران‌شناسی برگزار شد. دبیری علمی همایش با دکتر مهرداد نغزگوی‌کهن و دبیری اجرایی آن با دکتر ماندانا نوربخش بود. از ۱۴۰ چکیده‌ی رسیده از ۳۲ دانشگاه، ۳۹ چکیده برای سخنرانی و چهار چکیده برای ارائه‌ی پوستر پذیرفته شد. استادان، پژوهشگران و دانشجویانی از دانشگاه‌ها و شهرهای مختلف در دو تالار موازی به ارائه و نقد پژوهش‌ها در حوزه‌های گوناگون زبان‌شناسی پرداختند.
آیین گشایش
آیین گشایش با تلاوت آیاتی از قرآن کریم و پخش سرود ملی آغاز شد. دکتر شهریار شاهین‌دژی، مشاور بنیاد ایران‌شناسی، پیام دکتر علی‌اکبر صالحی، رئیس بنیاد، را قرائت کرد. صالحی در این پیام زبان را «شالوده‌ی تفکر و آیینه‌ی تمام‌نمای تاریخ و تبار یک ملت» دانست و زبان‌شناسی را ابزاری کلیدی برای شناخت پیوستگی‌های فرهنگی و پاسخ به نیازهای معاصر در آموزش، ارتباط و فناوری‌های نوین خواند.
نغزگوی‌کهن در گزارش دبیر علمی یادآور شد که نخستین همایش ملی انجمن در سال ۱۳۸۴ در دانشگاه تهران برگزار شد. او از استادان فقید دکتر یدالله ثمره، دکتر علی‌محمد حق‌شناس، دکتر محمدرضا باطنی و دکتر کوروش صفوی یاد کرد که در توسعه‌ی آموزش، پژوهش، فرهنگ‌نویسی و گسترش زبان‌شناسی در ایران کوشیدند، و گفت جامعه‌ی زبان‌شناسی ایران با وجود فعالیت‌های متعدد نیازمند همگرایی بیشتری است.
این همایش قرار بود در اردیبهشت ۱۴۰۵ برگزار شود، اما شرایط جنگی اخیر و رخدادهای خاص فضای کشور، برنامه‌ریزی آن را از زمستان ۱۴۰۴ مختل کرد. سرانجام برگزاری همایش به شهریور موکول شد، هرچند تهیه‌ی امکانات و فراهم‌سازی مقدمات در شرایط مورداشاره همچنان با دشواری فراوان همراه بود. اندیشمندان ایرانی در طول تاریخ آموخته‌اند که در سخت‌ترین شرایط نیز پاسدار زبان فارسی و فرهنگ ایرانی و ادامه‌دهنده‌ی مسیر دانش باشند؛ زبان‌شناسان نیز، به‌ویژه حول محور انجمن زبان‌شناسی ایران، با درک این مسئولیت علمی، تاریخی و میهنی گام‌های استواری در این مسیر برداشته‌اند.
از این رو پیگیری امور همایش، با وجود نبود امکان ارتباطات جمعی در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴ و ماه‌های آغازین ۱۴۰۵، ادامه یافت. دکتر ماندانا نوربخش، دبیر اجرایی همایش، در این باره گفت: «اندیشه و پژوهش متوقف نمی‌شود». به گفته‌ی او «این همایش حاصل ماه‌ها برنامه‌ریزی، دریافت و داوری آثار، هماهنگی نشست‌ها و فعالیت‌های اجرایی است و مهم‌ترین سرمایه‌ی آن، انسان‌هایی هستند که در آن حضور دارند؛ استادانی که تجربه‌ی خود را منتقل می‌کنند، دانشجویانی که یافته‌های خود را ارائه می‌دهند و پژوهشگرانی که پرسش‌های تازه مطرح می‌کنند.»
سخنرانی‌های کلیدی
دکتر محمود بی‌جن‌خان، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران و رئیس مؤسسه‌ی لغت‌نامه‌ی دهخدا، روز نخست درباره‌ی «بیانیه‌ی داده‌ها در ساخت پیکره‌های زبانی» سخن گفت. او یادآور شد که سامانه‌های هوشمند نیز مانند کودک، زبان را از داده‌های زبانی می‌آموزند و ساخت پیکره‌ها باید بر استانداردهای مشخص، از گردآوری تا برچسب‌گذاری و به‌روزرسانی، استوار باشد. به گفته‌ی او «بیانیه‌ی داده‌ها» سندی است که هدف، منابع، ویژگی‌ها و محدودیت‌های پیکره را برای سازندگان و کاربران توصیف می‌کند. بی‌جن‌خان همکاری زبان‌شناسان و متخصصان فناوری را در حوزه‌هایی مانند پردازش زبان طبیعی ضروری دانست.
روز دوم، دکتر محمد عموزاده، عضو هیئت‌علمی دانشگاه اصفهان، با عنوان «کاربردشناسی زبان در گذر زمان: از معنای گوینده تا معنای تعاملی» سخن گفت. به گفته‌ی او فهم معنا تنها به ساختار واژگانی و نحوی وابسته نیست و قصد گوینده، بافت، فرهنگ و دانش مشترک گوینده و مخاطب نیز در آن اثر دارند. او افزود مطالعات زبان‌شناختی از توصیف صرف زبان به بررسی کارهایی که انسان با زبان انجام می‌دهد گرایش یافته و در رویکردهای جدید کاربردشناسی، نقش مخاطب و شکل‌گیری معنا در تعامل اهمیت بیشتری دارد.
دکتر محمد راسخ‌مهند، عضو هیئت‌علمی دانشگاه بوعلی سینا، سخنران کلیدی پایانی بود و به «رده‌شناسی پیکره‌بنیاد و توالی کلمات در زبان فارسی» پرداخت. او گفت فارسی از نظر ترتیب هسته و وابسته رفتاری آمیخته دارد و نمی‌توان آن را به‌سادگی فعل‌آغاز یا فعل‌پایان دانست. بر پایه‌ی پیکره‌هایی مانند Universal Dependencies، فارسی در برخی ویژگی‌ها، از جمله روابط فاعل و مفعول، نظم قابل‌توجهی دارد و از نظر کارآمدی پردازشی به الگوهای بهینه نزدیک است. راسخ‌مهند تماس زبانی و تاریخی در غرب آسیا با زبان‌های سامی و ترکی را از عوامل احتمالی این آمیختگی دانست.
پنل‌ها و پوسترها
در دو روز همایش، پنل‌های موازی در دو تالار برگزار شد. در حوزه‌ی واج‌شناسی، پژوهش‌هایی درباره‌ی آغازه‌ی تهی در کلمات فارسی، خطاهای واجی کودکان فارسی‌زبان و فرایندهای واجی تقویت در بلوچی سرحدی بر پایه‌ی نظریه‌ی بهینگی ارائه شد. در حوزه‌ی نحو و ساخت‌واژه، موضوع‌هایی مانند خوشه‌بندی وجهیت، زمان و نمود در فارسی، معنای وند «-ان» با رویکرد ساخت‌واژه‌ی ساختی و ساخت‌های دومفعولی مطرح شد. گویش‌ها و زبان‌های ایرانی، از جمله لارستانی، تالشی جنوبی و بلوچی، و نیز مقایسه‌ی فارسی دری افغانستان با فارسی معیار ایران، بخش دیگری از برنامه بود. در زبان‌شناسی پیکره‌ای و رایانشی نیز معرفی پیکره‌ی تخصصی برای سامانه‌ی مکالمه‌ی وظیفه‌محور در آموزش فارسی و شبکه‌ی «استعاره‌نت» در دستور کار قرار داشت. نشانه‌معناشناسی، زبان‌شناسی اجتماعی، فرهنگ‌نگاری، زبان‌شناسی شناختی و مطالعات زبان در اختلال‌هایی مانند اوتیسم و نارساخوانی نیز در ارائه‌ها بازتاب یافت.
آیین پایانی
آیین پایانی با سخنان کوتاه دبیران علمی و اجرایی و سپاسگزاری اعضای هیئت‌مدیره‌ی انجمن از همکاران اجرایی همایش برگزار شد. در این آیین مصاحبه‌های کوتاهی با شرکت‌کنندگان و تعدادی از عکس‌های همایش پخش شد.
آلبوم تصاویر
